Kalkulator tolerancji i pasowań
Wynik
- Otwór H7: odchyłka górna ES
- 21 µm
- Otwór H7: odchyłka dolna EI
- -0 µm
- Otwór: wymiar maksymalny
- 25,021 mm
- Otwór: wymiar minimalny
- 25 mm
- Wałek g6: odchyłka górna es
- -7 µm
- Wałek g6: odchyłka dolna ei
- -20 µm
- Wałek: wymiar maksymalny
- 24,993 mm
- Wałek: wymiar minimalny
- 24,98 mm
- Tolerancja pasowania
- 34 µm
Obliczenia krok po kroku
- Przedział wymiarowy: 18–30 mm
- IT7 = 21 µm; otwór H7: ES = +21 µm, EI = -0 µm → Ø25 +0/-0
- IT6 = 13 µm; wałek g6: es = -7 µm, ei = -20 µm → Ø25 -0/-0
- Luz max = ES − ei = +21 − (-20) = 41 µm
- Luz min = EI − es = -0 − (-7) = 7 µm
- Odchyłki wg PN-EN ISO 286-1/-2 (tablice dla wymiarów do 500 mm). Pola K, M, N do IT8 oraz P, R, S do IT7 otworów liczone regułą specjalną ES = −ei + Δ.
- Typowe pasowania (zasada stałego otworu): H7/g6 — luźne, obrotowe dokładne; H7/h6 — suwliwe; H7/k6 — mieszane (łożyska, koła na wpust); H7/p6, H7/s6 — wtłaczane.
Kalkulator tolerancji podaje odchyłki graniczne otworów i wałków według ISO 286 dla wymiarów nominalnych do 500 mm. Wpisz wymiar i pole tolerancji, np. H7 albo g6 — dostaniesz odchyłkę górną i dolną, wymiar największy i najmniejszy, a dla pary otwór–wałek rodzaj pasowania, luz albo wcisk maksymalny i minimalny oraz rysunek pól tolerancji. Osobny tryb podaje tolerancje ogólne ISO 2768-1 dla wymiarów bez indywidualnej tolerancji.
Jak korzystać z kalkulatora tolerancji
- Wybierz, co liczysz: pasowanie (otwór i wałek), tolerancję otworu, tolerancję wałka albo tolerancje ogólne (ISO 2768-1).
- Wpisz wymiar nominalny w mm (do 500 mm dla ISO 286, 0,5–4000 mm dla tolerancji ogólnych).
- Wpisz pole tolerancji otworu wielką literą z klasą, np. H7, G7, K7, N7, JS7.
- Wpisz pole tolerancji wałka małą literą z klasą, np. g6, h6, k6, p6, s6, js6 — albo wybierz klasę tolerancji ogólnej f, m, c lub v.
Kalkulator obsługuje wałki d, e, f, g, h, js, k, m, n, p, r, s i odpowiadające im otwory w klasach IT4–IT13 (otwory IT5–IT13). Odchyłki podaje w mikrometrach (µm): 1 µm = 0,001 mm.
Tolerancje i pasowania ISO 286 — podstawy
- Wymiar nominalny — wymiar z rysunku, np. Ø25.
- Odchyłki — górna (ES dla otworu, es dla wałka) i dolna (EI, ei) różnica między wymiarem granicznym a nominalnym.
- Tolerancja — różnica między odchyłką górną a dolną; jej wielkość zależy od klasy tolerancji IT i przedziału wymiarów.
- Odchyłka podstawowa — litera określająca położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego: wielkie litery dla otworów, małe dla wałków. H oznacza otwór z odchyłką dolną 0, h — wałek z odchyłką górną 0.
Tolerancje normalne dla wymiarów 18–30 mm:
| Klasa | IT5 | IT6 | IT7 | IT8 | IT9 | IT10 | IT11 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tolerancja | 9 µm | 13 µm | 21 µm | 33 µm | 52 µm | 84 µm | 130 µm |
Szlifowanie daje zwykle IT5–IT7, dokładne toczenie i rozwiercanie IT7–IT9, a zwykłe toczenie i frezowanie IT9–IT11. W zasadzie stałego otworu, najczęstszej w budowie maszyn, otwór ma pole H (najczęściej H7), a rodzaj pasowania wybiera się wałkiem.
Kalkulator pasowań — przykład: Ø25 H7/g6 i tolerancja H7
Wałek i otwór o wymiarze nominalnym 25 mm (przedział 18–30 mm):
- Otwór H7: IT7 = 21 µm, EI = 0, ES = +21 µm → otwór ma 25,000–25,021 mm.
- Wałek g6: IT6 = 13 µm, es = −7 µm, ei = −20 µm → wałek ma 24,980–24,993 mm.
- Luz maksymalny = ES − ei = 21 − (−20) = 41 µm.
- Luz minimalny = EI − es = 0 − (−7) = 7 µm.
To pasowanie luźne — zawsze zostaje szczelina 0,007–0,041 mm. Tolerancja pasowania wynosi 21 + 13 = 34 µm. Na rysunku zapisuje się je jako Ø25 H7/g6; sam wymiar otworu można zapisać jako Ø25 +0,021/0.
Kalkulator pasowania — luźne, mieszane i ciasne
- Pasowanie luźne — wałek jest zawsze mniejszy od otworu (H7/g6, H7/f7). Do części przesuwnych i obrotowych: łożysk ślizgowych, prowadnic, tłoków.
- Pasowanie mieszane — może wystąpić luz albo wcisk (H7/k6, H7/m6, H7/js6). Do łożysk tocznych na wałkach, kół zębatych i pasowych na wpust, osadzeń centrujących.
- Pasowanie ciasne — wałek jest zawsze większy od otworu (H7/p6, H7/s6). Części wciska się lub osadza na gorąco i przenoszą moment tarciem.
Przykłady z kalkulatora:
| Pasowanie | Odchyłki wałka | Wynik |
|---|---|---|
| Ø25 H7/g6 | −7 / −20 µm | luz 7–41 µm |
| Ø50 H7/k6 | +18 / +2 µm | luz do 23 µm albo wcisk do 18 µm |
| Ø60 H7/s6 | +72 / +53 µm | wcisk 23–72 µm |
H7/h6 to pasowanie suwliwe (luz minimalny 0) — części da się złożyć ręcznie z dokładnym ustaleniem położenia.
Kalkulator tolerancji otworów — reguła dla K, M, N i P
Odchyłki otworów są zwykle lustrzanym odbiciem wałków z tą samą literą: EI = −es. Wyjątkiem są otwory K, M i N do klasy IT8 oraz P–ZC do IT7, dla których ISO 286-1 dodaje poprawkę Δ (różnicę tolerancji klasy otworu i klasy o jeden niższej):
ES = −ei + Δ
Przykład: otwór Ø25 K7 — dla wałka k odchyłka ei = +2 µm, Δ = IT7 − IT6 = 21 − 13 = 8 µm, więc ES = −2 + 8 = +6 µm, a EI = 6 − 21 = −15 µm. Otwór Ø25 N7 ma −7/−28 µm. Kalkulator stosuje tę regułę sam, więc nie musisz szukać tabeli Δ.
Kalkulator tolerancji wymiarów — ISO 286 i tolerancje ogólne ISO 2768
Tolerancje i pasowania określają normy PN-EN ISO 286-1 (układ tolerancji, odchyłek i pasowań) i PN-EN ISO 286-2 (tablice klas tolerancji normalnych i odchyłek granicznych otworów i wałków). Jak wszystkie Polskie Normy stosuje się je dobrowolnie (ustawa o normalizacji), ale stają się obowiązkowe, gdy powoła je rysunek albo umowa.
Wymiary bez indywidualnej tolerancji obejmują zwykle tolerancje ogólne ISO 2768-1, wpisane w tabliczce rysunkowej, np. „ISO 2768-m”. Kalkulator podaje je w trybie „tolerancje ogólne”:
| Wymiar | f (dokładna) | m (średnia) | c (zgrubna) | v (bardzo zgrubna) |
|---|---|---|---|---|
| 0,5–3 mm | ±0,05 | ±0,1 | ±0,2 | — |
| 3–6 mm | ±0,05 | ±0,1 | ±0,3 | ±0,5 |
| 6–30 mm | ±0,1 | ±0,2 | ±0,5 | ±1 |
| 30–120 mm | ±0,15 | ±0,3 | ±0,8 | ±1,5 |
| 120–400 mm | ±0,2 | ±0,5 | ±1,2 | ±2,5 |
| 400–1000 mm | ±0,3 | ±0,8 | ±2 | ±4 |
Przykład: wymiar 25 mm w klasie m może mieć 24,8–25,2 mm. Tolerancje i pasowania należą do egzaminów zawodowych techników mechaników, a tablice ISO 286 to jedna z najczęściej używanych pomocy w warsztacie.
Najczęstsze pytania
Jaka jest tolerancja H7 dla Ø25?
0 / +21 µm. Otwór może mieć od 25,000 do 25,021 mm. Dla Ø50 H7 to 0 / +25 µm, a dla Ø60 — 0 / +30 µm.
Jakie to pasowanie H7/g6?
Luźne — dla Ø25 luz wynosi 7–41 µm. Stosuje się je w dokładnych połączeniach obrotowych i przesuwnych, np. w łożyskach ślizgowych i kołach zębatych przesuwnych na wałku.
Jakie pasowanie dla łożyska na wałku?
Zwykle mieszane: wałek k6 albo m6 przy wirującym pierścieniu wewnętrznym i normalnym obciążeniu, a gniazdo w obudowie H7 albo J7. Dla Ø50 H7/k6 wychodzi luz do 23 µm albo wcisk do 18 µm. Zawsze sprawdź katalog producenta łożysk.
Jak czytać Ø25 +0,021/0?
Odchyłka górna wynosi +0,021 mm, a dolna 0, więc wymiar musi się mieścić między 25,000 a 25,021 mm. To tolerancja H7 dla Ø25.
Co oznacza ISO 2768-m na rysunku?
Tolerancje ogólne klasy średniej dla wymiarów bez indywidualnej tolerancji — np. ±0,2 mm dla wymiarów 6–30 mm i ±0,3 mm dla 30–120 mm. Kalkulator podaje je w trybie tolerancji ogólnych.
Źródła
- ISO 286-1:2010 Geometrical product specifications — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1
- ISO 286-2:2010 — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts
- ISO 2768-1:1989 General tolerances — Part 1: Tolerances for linear and angular dimensions
- Polski Komitet Normalizacyjny — ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji
Ostatnia aktualizacja: 28 października 2026