Kalkulator odchylenia standardowego (statystyczny)
Wynik
- Wariancja próby s²
- 4,571429
- Wariancja populacji σ²
- 4
- Liczebność n
- 8
- Suma
- 40
- Mediana
- 4,5
- Kwartyl Q1
- 4
- Kwartyl Q3
- 5,5
- Rozstęp międzykwartylowy IQR
- 1,5
- Minimum
- 2
- Maksimum
- 9
- Rozstęp
- 7
- Dominanta
- 4
- Błąd standardowy średniej s/√n
- 0,755929
- Współczynnik zmienności s/x̄
- 42,76%
| Nr | x | x − x̄ | (x − x̄)² |
|---|---|---|---|
| 1 | 2 | −3 | 9 |
| 2 | 4 | −1 | 1 |
| 3 | 4 | −1 | 1 |
| 4 | 4 | −1 | 1 |
| 5 | 5 | 0 | 0 |
| 6 | 5 | 0 | 0 |
| 7 | 7 | 2 | 4 |
| 8 | 9 | 4 | 16 |
| Σ | 40 | 0 | 32 |
Obliczenia krok po kroku
- Średnia: x̄ = Σx / n = 40 / 8 = 5
- Suma kwadratów odchyleń: Σ(x − x̄)² = 32
- Wariancja populacji σ² = Σ(x − x̄)² / n = 32 / 8 = 4 → σ = √σ² = 2
- Wariancja próby s² = Σ(x − x̄)² / (n − 1) = 32 / 7 = 4,571429 → s = 2,13809
- Kwartyle (interpolacja liniowa, pozycja (n − 1)·q): Q1 = 4, mediana = 4,5, Q3 = 5,5
- Odchylenie próby (s, dzielenie przez n − 1) stosujemy, gdy dane są próbą z większej populacji; σ (dzielenie przez n) — gdy mamy całą populację. Kwartyle liczone jak funkcja KWARTYL.PRZEDZ.ZAMK w Excelu; inne metody mogą dać nieco inne wartości.
Kalkulator odchylenia standardowego oblicza odchylenie standardowe i wariancję zbioru danych — zarówno dla próby (s, dzielenie przez n − 1), jak i dla całej populacji (σ, dzielenie przez n). Podaje też średnią, medianę, kwartyle, rozstęp międzykwartylowy, dominantę, współczynnik zmienności i błąd standardowy średniej, z tabelą odchyleń i histogramem. W kolejnych trybach liczy regresję liniową i współczynnik korelacji Pearsona dla dwóch serii danych oraz minimalną liczebność próby do ankiet i badań.
Jak korzystać z kalkulatora odchylenia standardowego
- Tryb — statystyki z danych, regresja i korelacja (x, y) albo wielkość próby badawczej.
- Dane — wklej albo wpisz liczby oddzielone spacją, średnikiem lub w nowych wierszach (można skopiować kolumnę z Excela). Ułamki dziesiętne wpisuj z przecinkiem albo kropką. W trybie regresji wpisz dwie serie: wartości x i wartości y — tyle samo liczb w każdej.
- W trybie wielkości próby wybierz poziom ufności (90%, 95%, 99%), margines błędu, oczekiwany odsetek (gdy go nie znasz, zostaw 50%) i opcjonalnie wielkość populacji.
Dla danych wynik pokazuje odchylenie standardowe próby i populacji, średnią, obie wariancje, liczebność, sumę, medianę, kwartyle Q1 i Q3, rozstęp międzykwartylowy, minimum, maksimum i rozstęp, dominantę, błąd standardowy średniej i współczynnik zmienności oraz tabelę odchyleń od średniej i histogram.
Odchylenie standardowe — wzór dla próby i populacji
Odchylenie standardowe mierzy, jak bardzo wartości są rozproszone wokół średniej.
- Średnia: x̄ = Σx / n.
- Suma kwadratów odchyleń: Σ(x − x̄)².
- Wariancja populacji: σ² = Σ(x − x̄)² / n; odchylenie standardowe populacji σ = √σ².
- Wariancja próby: s² = Σ(x − x̄)² / (n − 1); odchylenie standardowe próby s = √s².
Którego użyć:
- σ (dzielenie przez n) — gdy dane obejmują całą opisywaną grupę, np. oceny wszystkich uczniów w klasie,
- s (dzielenie przez n − 1) — gdy dane są próbą z większej populacji i chcesz oszacować jej rozproszenie, np. pomiary 20 wyrobów z partii produkcyjnej.
W polskim Excelu te funkcje nazywają się ODCH.STANDARD.POPUL (σ), ODCH.STANDARD.PRÓBKI (s), WARIANCJA.POPUL i WARIANCJA.PRÓBKI. W „Wybranych wzorach matematycznych” CKE do matury wariancja i odchylenie standardowe mają dzielenie przez n.
Odchylenie standardowe — przykład dla 2, 4, 4, 4, 5, 5, 7, 9
Dane domyślne: 2 4 4 4 5 5 7 9 (n = 8).
- Średnia: x̄ = 40 / 8 = 5.
- Odchylenia od średniej: −3, −1, −1, −1, 0, 0, 2, 4; ich kwadraty: 9, 1, 1, 1, 0, 0, 4, 16; suma 32.
- Wariancja populacji: σ² = 32 / 8 = 4, odchylenie standardowe σ = 2.
- Wariancja próby: s² = 32 / 7 = 4,571429, odchylenie standardowe s = 2,13809.
Inne statystyki dla tych samych danych:
| Statystyka | Wartość |
|---|---|
| mediana | 4,5 |
| kwartyle Q1 / Q3 | 4 / 5,5 |
| rozstęp międzykwartylowy IQR | 1,5 |
| dominanta | 4 |
| rozstęp | 7 (od 2 do 9) |
| błąd standardowy średniej s/√n | 0,755929 |
| współczynnik zmienności s/x̄ | 42,76% |
Kwartyle są liczone z interpolacją liniową, tak jak funkcja Excela KWARTYL.PRZEDZ.ZAMK (QUARTILE.INC). Inne metody mogą dać nieco inne kwartyle.
Kalkulator wariancji i interpretacja odchylenia standardowego
Wariancja to średnia kwadratów odchyleń od średniej; jej jednostką jest kwadrat jednostki danych (np. cm²), co utrudnia interpretację. Dlatego zwykle podaje się odchylenie standardowe — pierwiastek kwadratowy z wariancji, w tej samej jednostce co dane.
Jak czytać wynik:
- małe odchylenie standardowe oznacza, że wartości skupiają się blisko średniej, a duże — że są szeroko rozproszone,
- przy danych o rozkładzie zbliżonym do normalnego około 68% wartości leży nie dalej niż jedno odchylenie standardowe od średniej, około 95% — dwa, a około 99,7% — trzy (reguła trzech sigm),
- współczynnik zmienności (s ÷ średnia × 100%) pozwala porównać rozproszenie danych w różnych jednostkach albo na różnym poziomie; poniżej ok. 25% zwykle uznaje się zmienność za małą, a powyżej 45% — za dużą.
Przykład: oceny szkolne 3, 4, 4, 5, 5, 5, 6, 2, 4, 5 mają średnią 4,3, σ = 1,1 i s = 1,159502 — większość ocen mieści się w odległości około jednego stopnia od średniej.
Kalkulator doboru próby — próba badawcza do ankiety
Przy planowaniu badania minimalna liczebność próby potrzebna do oszacowania odsetka (frakcji) wynosi:
n₀ = z² · p · (1 − p) / e²,
gdzie z to wartość odpowiadająca poziomowi ufności (1,6449 dla 90%, 1,96 dla 95%, 2,5758 dla 99%), p — oczekiwany odsetek, a e — margines błędu. Przy znanej, skończonej populacji N wynik się koryguje: n = n₀ / (1 + (n₀ − 1)/N).
Wartości domyślne: 95%, margines błędu 5%, p = 50%:
n₀ = 1,96² · 0,5 · 0,5 / 0,05² = 384,16 → 385 osób.
| Populacja | Margines błędu | Minimalna liczebność próby |
|---|---|---|
| nieskończona | 5% | 385 |
| 1 000 | 5% | 278 |
| 200 | 5% | 132 |
| nieskończona | 3% | 1 068 |
Wzór zakłada losowanie proste. Przy próbie warstwowej, zespołowej (gronowej) albo kwotowej oraz gdy spodziewasz się wielu niepełnych ankiet, zaplanuj większą próbę. W pracy dyplomowej albo ankiecie studenckiej ten wynik to dobry punkt wyjścia — sprawdź też wymagania promotora.
Kalkulator statystyczny: regresja liniowa, korelacja i statystyka w szkole
W trybie regresja i korelacja (x, y) wpisz dwie serie liczb tej samej długości: wartości x i odpowiadające im wartości y. Kalkulator wyznacza metodą najmniejszych kwadratów prostą regresji y = ax + b, współczynnik korelacji liniowej Pearsona r i współczynnik determinacji R² oraz rysuje wykres punktowy z prostą.
Przykład: x = 1, 2, 3, 4, 5 i y = 2, 4, 5, 4, 5:
- średnie: x̄ = 3, ȳ = 4,
- a = Σ(x − x̄)(y − ȳ) / Σ(x − x̄)² = 6 / 10 = 0,6, b = ȳ − a·x̄ = 4 − 1,8 = 2,2, więc y = 0,6x + 2,2,
- r = 6 / √(10 · 6) = 0,7746 — silna korelacja dodatnia, R² = 0,6 (prosta wyjaśnia 60% zmienności y).
Korelacja nie oznacza związku przyczynowego — r mówi tylko, jak dobrze punkty układają się wzdłuż prostej. Kalkulator nie wykonuje testów chi-kwadrat ani nie liczy rozkładów prawdopodobieństwa (normalnego, Poissona).
W liceum i technikum podstawa programowa (po zmianach z 2024 r.) wymienia w zakresie podstawowym średnią arytmetyczną, średnią ważoną, medianę i dominantę. Wzory na wariancję i odchylenie standardowe nadal są w „Wybranych wzorach matematycznych” CKE — w wersji z dzieleniem przez n, czyli dla całego zbioru danych. Średnią ocen policzysz w kalkulatorze średniej i kalkulatorze średniej ważonej, a prawdopodobieństwo — w kalkulatorze prawdopodobieństwa.
Najczęstsze pytania
Jaka jest różnica między odchyleniem standardowym próby a odchyleniem standardowym populacji?
W odchyleniu populacji σ sumę kwadratów odchyleń dzieli się przez n, a w odchyleniu z próby s — przez n − 1. σ stosuj, gdy masz dane o całej grupie, a s, gdy dane są próbą z większej grupy. Dla 2, 4, 4, 4, 5, 5, 7, 9: σ = 2, s = 2,138.
Jak krok po kroku obliczyć odchylenie standardowe?
Oblicz średnią, odejmij ją od każdej wartości, podnieś różnice do kwadratu, zsumuj je, podziel przez n (albo n − 1) i wyciągnij pierwiastek kwadratowy.
Czym jest wariancja?
Średnia kwadratów odchyleń od średniej. Odchylenie standardowe to pierwiastek kwadratowy z wariancji. Dla danych domyślnych wariancja populacji wynosi 4, a wariancja z próby 4,571429.
Która funkcja Excela liczy odchylenie standardowe?
ODCH.STANDARD.PRÓBKI (STDEV.S) dla próby oraz ODCH.STANDARD.POPUL (STDEV.P) dla populacji. Kalkulator podaje obie wartości.
Jak duża powinna być próba badawcza?
Przy dużej populacji, poziomie ufności 95% i marginesie błędu 5% potrzeba 385 osób. Dla populacji liczącej 1 000 osób — 278, a przy marginesie 3% — 1 068.
Co oznacza współczynnik zmienności wynoszący 42%?
Odchylenie standardowe to 42% średniej — dane są dość mocno rozproszone wokół średniej.
Jak obliczyć regresję liniową i współczynnik korelacji?
Wybierz tryb regresja i korelacja (x, y) i wpisz serie x oraz y. Dla x = 1, 2, 3, 4, 5 i y = 2, 4, 5, 4, 5 kalkulator poda prostą y = 0,6x + 2,2, współczynnik korelacji r = 0,7746 i R² = 0,6.
Źródła
- NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods — miary rozproszenia (odchylenie standardowe, wariancja), korelacja i regresja, liczebność próby dla frakcji
- CKE: Wybrane wzory matematyczne na egzamin maturalny z matematyki — wariancja i odchylenie standardowe
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019) — matematyka, dział XII
- Pomoc techniczna Microsoft: funkcje ODCH.STANDARD.PRÓBKI i ODCH.STANDARD.POPUL (STDEV.S, STDEV.P)
Ostatnia aktualizacja: 27 października 2026