Kalkulator funkcji kwadratowej (delta)
Wynik
- Postać ogólna
- f(x) = x² − 2x − 3
- Postać kanoniczna
- f(x) = (x − 1)² − 4
- Postać iloczynowa
- f(x) = (x + 1)(x − 3)
- Zbiór wartości
- ⟨−4; +∞)
- Monotoniczność
- malejąca w (−∞; 1⟩, rosnąca w ⟨1; +∞)
- Przecięcie z osią OY
- (0; −3)
- Ramiona paraboli
- skierowane w górę (a > 0)
Obliczenia krok po kroku
- f(x) = x² − 2x − 3: a = 1, b = −2, c = −3
- Δ = b² − 4ac = (−2)² − 4·1·(−3) = 16
- Δ > 0 — dwa miejsca zerowe: x₁,₂ = (−b ∓ √Δ)/(2a) = (2 ∓ 4)/2
- x₁ = −1, x₂ = 3
- Wierzchołek: p = −b/(2a) = 1, q = −Δ/(4a) = −4 → W(1; −4)
- Postać kanoniczna: f(x) = (x − 1)² − 4
- Postać iloczynowa: f(x) = (x + 1)(x − 3)
Kalkulator delty wykonuje pełną analizę funkcji kwadratowej. Ze współczynników a, b i c oblicza wyróżnik Δ, miejsca zerowe (dokładnie, w razie potrzeby z pierwiastkiem) oraz wierzchołek paraboli. Podaje postać ogólną, kanoniczną i iloczynową, zbiór wartości, przedziały monotoniczności i wykres. Można zacząć od dowolnej z trzech postaci funkcji.
Jak korzystać z kalkulatora delty
- Postać, którą znasz — ogólna ax² + bx + c, kanoniczna a(x − p)² + q lub iloczynowa a(x − x₁)(x − x₂).
- Współczynniki — wprowadź a, b, c lub a, p, q, albo a, x₁, x₂. Każda z tych wartości może być ujemna lub dziesiętna. Współczynnik a nie może być równy 0, bo wtedy funkcja jest liniowa.
Wynik pokazuje Δ, miejsca zerowe i wierzchołek, a następnie wszystkie trzy postacie, zbiór wartości, monotoniczność, punkt na osi y oraz kierunek ramion paraboli. Kroki pokazują obliczenia w szkolnej kolejności.
Jak obliczyć deltę — przykład
Wartości domyślne: f(x) = x² − 2x − 3, więc a = 1, b = −2, c = −3.
- Delta: Δ = b² − 4ac = (−2)² − 4 · 1 · (−3) = 4 + 12 = 16
- √Δ = 4, a Δ jest dodatnia, więc są dwa miejsca zerowe.
- x₁ = (−b − √Δ)/(2a) = (2 − 4)/2 = −1
- x₂ = (−b + √Δ)/(2a) = (2 + 4)/2 = 3
- Wierzchołek: p = −b/(2a) = 1, q = −Δ/(4a) = −4, więc W(1; −4)
Najczęstszy błąd to zgubiony znak: (−2)² to 4, a nie −4. Przy podstawianiu liczby ujemne zawsze bierz w nawias.
Sprawdzenie wzorami Viète’a: x₁ + x₂ = −b/a = 2 oraz x₁ · x₂ = c/a = −3. Rzeczywiście, −1 + 3 = 2, a −1 · 3 = −3.
Delta i miejsca zerowe
Znak delty mówi, ile miejsc zerowych ma funkcja:
| Delta | Miejsca zerowe | Przykład | Wynik |
|---|---|---|---|
| dodatnia | dwa | x² − 2x − 3 | Δ = 16, x₁ = −1, x₂ = 3 |
| dodatnia, nie jest kwadratem liczby całkowitej | dwa, z pierwiastkiem | x² + x − 1 | Δ = 5, x = (−1 ∓ √5)/2 |
| zero | jedno (podwójne) | x² − 4x + 4 | Δ = 0, x₀ = 2 |
| ujemna | brak | 2x² + 4x + 5 | Δ = −24 |
Na wykresie miejsca zerowe to punkty, w których parabola przecina oś x. Gdy delta jest równa zero, wierzchołek leży na osi. Gdy jest ujemna, parabola osi nie dotyka.
Przy ujemnej delcie kalkulator podaje też pierwiastki zespolone, tutaj (−2 − i√6)/2 oraz (−2 + i√6)/2. To nie są miejsca zerowe funkcji rzeczywistej, ale rozwiązania równania w zbiorze liczb zespolonych.
Postać kanoniczna i iloczynowa
Tę samą funkcję można zapisać na trzy sposoby:
| Postać | Wzór | Przykład domyślny | Co z niej odczytasz |
|---|---|---|---|
| Ogólna | ax² + bx + c | x² − 2x − 3 | punkt na osi OY (0; c) |
| Kanoniczna | a(x − p)² + q | (x − 1)² − 4 | wierzchołek W(p; q) |
| Iloczynowa | a(x − x₁)(x − x₂) | (x + 1)(x − 3) | miejsca zerowe |
Postać iloczynowa istnieje tylko wtedy, gdy Δ nie jest ujemna. Kalkulator przelicza postacie w każdą stronę:
- z postaci kanonicznej: b = −2ap oraz c = ap² + q. Dla −(x − 2)² + 1 otrzymujemy −x² + 4x − 3, Δ = 4, miejsca zerowe 1 i 3, wierzchołek (2; 1),
- z postaci iloczynowej: b = −a(x₁ + x₂) oraz c = a · x₁ · x₂. Dla 2(x − 1)(x − 1) otrzymujemy 2x² − 4x + 2, Δ = 0, jeden miejsce zerowe x₀ = 1.
Wykres, monotoniczność i zbiór wartości
Współczynnik a określa kształt paraboli: gdy a jest dodatnie, ramiona są skierowane w górę, a gdy a jest ujemne – w dół.
| Własność | a dodatnie | a ujemne |
|---|---|---|
| Wierzchołek | minimum | maksimum |
| Zbiór wartości | ⟨q; +∞) | (−∞; q⟩ |
| Funkcja | najpierw maleje, potem rośnie | najpierw rośnie, potem maleje |
Dla x² − 2x − 3:
- zbiór wartości: ⟨−4; +∞),
- funkcja maleje w (−∞; 1⟩ i rośnie w ⟨1; +∞),
- wykres przecina oś OY w punkcie (0; −3).
Dla −x² + 4x − 3 ramiona są skierowane w dół: zbiór wartości to (−∞; 1⟩, a funkcja rośnie do x = 2, potem maleje.
Osią symetrii paraboli jest pionowa prosta x = p. Miejsca zerowe zawsze leżą symetrycznie względem tej osi.
Największa i najmniejsza wartość — zadania optymalizacyjne
Wierzchołek wyznacza największą lub najmniejszą wartość funkcji kwadratowej, dlatego wraca w zadaniach optymalizacyjnych.
Przykład: jakie wymiary ma prostokąt o obwodzie 20 m i największym polu? Jeśli jeden bok ma długość x, to drugi 10 − x, więc pole wynosi:
P(x) = x(10 − x) = −x² + 10x
Wprowadź a = −1, b = 10, c = 0. Wierzchołek to W(5; 25), więc największe pole, 25 m², ma kwadrat o boku 5 m.
Jeśli x może przyjmować wartości tylko z danego przedziału, porównaj wartość w wierzchołku (o ile leży w przedziale) z wartościami na końcach przedziału. Podstawa programowa dla liceum wymaga wyznaczania największej i najmniejszej wartości w przedziale oraz rozwiązywania zadań optymalizacyjnych opisanych funkcją kwadratową.
Aby zobaczyć tę funkcję obok innych, użyj kalkulatora graficznego. Jeśli masz do rozwiązania samo równanie, użyj kalkulatora równań, który rozwiąże też nierówności.
Funkcja kwadratowa na maturze
Funkcja kwadratowa należy do zakresu podstawowego matematyki w liceum (Dz.U. 2024 poz. 1019): uczniowie rozwiązują równania i nierówności kwadratowe, szkicują wykresy, interpretują współczynniki, wyznaczają wzór funkcji z podanych informacji oraz największą i najmniejszą wartość w przedziale.
Broszura CKE z wybranymi wzorami matematycznymi podaje wyróżnik, wzory na miejsca zerowe, wierzchołek, postać kanoniczną i iloczynową oraz wzory Viète’a. Nie trzeba ich pamiętać, ale trzeba umieć z nich korzystać.
Na maturze z matematyki można korzystać z kalkulatora prostego. Zgodnie z komunikatem dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. o przyborach na egzaminy w 2027 r. może on mieć też klawisz pierwiastka kwadratowego, co ułatwia liczenie √Δ. Kalkulator internetowy taki jak ten nie jest dozwolony na sali egzaminacyjnej, więc używaj go do sprawdzania obliczeń podczas powtórek.
Najczęstsze pytania
Co to jest delta?
Delta (Δ), czyli wyróżnik, to liczba b² − 4ac obliczona ze współczynników funkcji kwadratowej. Jej znak mówi, ile jest miejsc zerowych: dwa, jedno lub żadnego.
Jaki jest wzór na miejsca zerowe?
x₁ = (−b − √Δ)/(2a) oraz x₂ = (−b + √Δ)/(2a) dla dodatniej delty, a x₀ = −b/(2a), gdy delta jest równa zero. Gdy delta jest ujemna, funkcja nie ma miejsc zerowych.
Jak obliczyć wierzchołek paraboli?
p = −b/(2a) oraz q = −Δ/(4a). Dla x² − 2x − 3 wierzchołek to W(1; −4). Z postaci kanonicznej odczytasz go wprost.
Co się stanie, jeśli a = 0?
Wtedy funkcja jest liniowa, a nie kwadratowa, i delta nie ma zastosowania. Kalkulator o tym poinformuje. Użyj wzoru x = −c/b albo kalkulatora równań.
Czy mogę wprowadzać ułamki?
Wpisuj je jako liczby dziesiętne, np. 0,5 zamiast 1/2. Wyniki są podawane jako ułamki, gdy to możliwe: wierzchołek x² + x − 1 to (−1/2; −5/4).
Co, jeśli z delty nie wychodzi pierwiastek całkowity?
Miejsca zerowe zawierają pierwiastek. Dla Δ = 5 wynoszą one (−1 − √5)/2 ≈ −1,618034 oraz (−1 + √5)/2 ≈ 0,618034. W odpowiedzi zostaw postać dokładną, chyba że zadanie wymaga przybliżenia.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019) — matematyka: funkcje, równania i optymalizacja
- CKE: Wybrane wzory matematyczne na egzamin maturalny z matematyki — funkcja kwadratowa
- CKE: Komunikat dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. o materiałach i przyborach pomocniczych na egzaminie ósmoklasisty i maturze w 2027 r. — kalkulator prosty
- Wolfram MathWorld: Quadratic Equation
Ostatnia aktualizacja: 1 listopada 2026