Kalkulator stężeń roztworów (chemia)
Wynik
- Masa rozpuszczalnika
- 180 g
Obliczenia krok po kroku
- Cp = ms / mr · 100% = 20 g / 200 g · 100% = 10%
- Masa rozpuszczalnika = mr − ms = 180 g
Ten kalkulator chemiczny rozwiązuje typowe zadania dotyczące roztworów: stężenie procentowe (Cp), masę substancji potrzebną do przygotowania roztworu, stężenie molowe (Cm), przeliczanie Cp na Cm, mieszanie dwóch roztworów, regułę krzyżową, rozcieńczanie wodą oraz przeliczanie mg/ml na procenty i ppm. Oblicza też gęstość, masę molową ze wzoru i pH mocnych kwasów i zasad. Każdy wynik zawiera wzór oraz podstawione wartości, dzięki czemu można go wykorzystać do sprawdzania zadań domowych z chemii oraz do przygotowywania roztworów w domu lub w laboratorium.
Jak korzystać z kalkulatora stężeń
Wybierz z listy to, co chcesz obliczyć. Wyświetlane są tylko pola potrzebne do wykonania tego zadania:
| Tryb | Wprowadzasz | Otrzymujesz |
|---|---|---|
| Stężenie procentowe Cp | masa substancji, masa roztworu | Cp oraz masa rozpuszczalnika |
| Masa substancji | Cp, masa roztworu | gramy substancji i wody |
| Stężenie molowe Cm | masa substancji, masa molowa, objętość | Cm oraz liczba moli |
| Cp → Cm | Cp, masa molowa, gęstość roztworu | Cm |
| Mieszanie dwóch roztworów | masy i stężenia obu | stężenie mieszaniny |
| Reguła krzyżowa | dwa stężenia i wartość docelowa | stosunek mas roztworów |
| Rozcieńczanie | stężenie początkowe, wartość docelowa, ilość | ile wody dodać |
| mg/ml ↔ % ↔ ppm | stężenie w mg/ml | % (m/V), ppm, g/l |
| Gęstość | masa, objętość | g/cm³ i kg/m³ |
| Masa molowa | wzór sumaryczny, np. H2SO4 | g/mol i skład pierwiastkowy |
| pH | rodzaj, stężenie molowe, liczba jonów | pH, pOH, stężenie jonów |
Masy należy wprowadzać w gramach, a objętości w mililitrach. Przykładowe masy molowe są podane przy polu: NaCl 58,44, NaOH 40,00, H₂SO₄ 98,08 i glukoza 180,16 g/mol.
Stężenie procentowe roztworu — wzór i przykład
Stężenie procentowe określa, ile gramów substancji znajduje się w 100 g roztworu:
Cp = ms / mr · 100%
gdzie ms to masa substancji, a mr to masa całego roztworu (substancja + rozpuszczalnik).
Wartości domyślne: ms = 20 g, mr = 200 g.
- Cp = 20 g / 200 g · 100% = 10%
- Masa rozpuszczalnika = 200 g − 20 g = 180 g
Najczęstszy błąd to dzielenie przez masę samej wody. 20 g soli w 200 g wody daje roztwór o masie 220 g, więc jego stężenie wynosi 9,09%, a nie 10%.
Wzór można odwrócić. Aby przygotować 1000 g 0,9% roztworu soli, potrzeba ms = 0,9% · 1000 g / 100% = 9 g soli oraz 1000 − 9 = 991 g wody. Jest to stężenie soli fizjologicznej, ale roztwór przygotowany w domu nie jest lekiem: nie jest sterylny, dlatego nie wolno go wstrzykiwać ani stosować do oczu lub na rany.
Stężenie molowe i przeliczanie Cp na Cm
Stężenie molowe określa, ile moli substancji znajduje się w 1 dm³ roztworu:
Cm = n / V, gdzie n = m / M.
Przykład: 20 g NaCl (M = 58,44 g/mol) w 500 ml roztworu:
- n = 20 g / 58,44 g/mol = 0,34223 mol
- V = 500 ml = 0,5 dm³
- Cm = 0,34223 / 0,5 = 0,68446 mol/dm³
Objętość dotyczy roztworu, a nie dodanej wody. Aby przygotować taki roztwór, rozpuść substancję w części wody i dopełnij do kreski w kolbie miarowej.
Przeliczanie Cp na Cm wymaga znajomości gęstości roztworu:
Cm = Cp · d / (100% · M), gdzie d jest wyrażone w g/dm³.
| Roztwór | Cp | d (g/cm³) | M (g/mol) | Cm (mol/dm³) |
|---|---|---|---|---|
| NaCl | 10% | 1,07 | 58,44 | 1,83094 |
| Stężony H₂SO₄ | 98% | 1,84 | 98,08 | 18,38499 |
Przeliczenie odwrotne: Cp = Cm · M · 100% / d.
Mieszanie roztworów o różnych stężeniach
Gdy mieszamy dwa roztwory tej samej substancji, dodają się masy substancji i masy roztworów.
Przykład: 100 g roztworu 10% i 300 g roztworu 30%:
- Substancja: 100 · 10% + 300 · 30% = 10 + 90 = 100 g
- Masa mieszaniny: 100 + 300 = 400 g
- Cp = 100 / 400 · 100% = 25%
Reguła krzyżowa działa w drugą stronę: znamy stężenie docelowe i szukamy proporcji. Części roztworu 1 to różnica między stężeniem docelowym a stężeniem roztworu 2, a części roztworu 2 to różnica między stężeniem roztworu 1 a stężeniem docelowym.
Aby uzyskać roztwór 20% z roztworów 30% i 10%, stosunek wynosi 10 : 10, a więc 1 : 1. Aby uzyskać 10% roztwór z roztworu 30% i wody (0%), stosunek wynosi 10 : 20, czyli 1 : 2, a roztwór 30% stanowi 33,33% mieszaniny.
Stężenie docelowe musi leżeć między stężeniami mieszanych roztworów. Stosunek dotyczy mas, a nie objętości.
Kalkulator rozcieńczeń — ile wody dodać
Rozcieńczanie opiera się na zasadzie, że ilość substancji pozostaje niezmienna:
C₁ · V₁ = C₂ · V₂
Wartości domyślne: 250 roztworu 10% rozcieńczonego do stężenia 5%:
- V₂ = 10 · 250 / 5 = 500
- Woda = 500 − 250 = 250 (w tych samych jednostkach co ilość wyjściowa)
Przykład z roztworem o większym stężeniu: 500 g roztworu 70% rozcieńczonego do stężenia 40% daje 70 · 500 / 40 = 875 g, więc dodaje się 375 g wody.
W przypadku stężeń procentowych masowych należy podawać masy w gramach. Objętości sumują się jedynie w przybliżeniu. Gdy etanol miesza się z wodą, objętość mieszaniny jest mniejsza niż suma obu objętości – to zjawisko nazywa się kontrakcją, dlatego obliczenia w mililitrach dają wynik przybliżony.
Bezpieczeństwo. Rozcieńczając silny kwas, zawsze wlewaj kwas do wody, powoli i mieszając, nigdy na odwrót. Roztwór mocno się nagrzewa i może pryskać. Pracuj w okularach ochronnych i rękawicach, zgodnie z piktogramami i zwrotami na etykiecie.
Kalkulator masy molowej i pH
Masa molowa. Wpisz wzór sumaryczny, a kalkulator doda masy atomowe i pokaże udział każdego pierwiastka. Dla H2SO4:
M = 2 · 1,008 + 32,06 + 4 · 16 = 98,08 g/mol
Działają też nawiasy i hydraty: Ca(OH)2 to 74,10 g/mol, a CuSO4·5H2O to 249,69 g/mol. Symbole pierwiastków pisz z wielkiej litery, bo Co to kobalt, a CO to tlenek węgla(II).
pH. Dla mocnego kwasu pH = −log[H⁺], a dla mocnej zasady pH = 14 − pOH. Przy stężeniu 0,01 mol/dm³ HCl ma pH 2, a NaOH ma pH 12. Jeśli cząsteczka daje więcej jonów, wpisz ich liczbę: Ca(OH)₂ o stężeniu 0,01 mol/dm³ daje 0,02 mol/dm³ jonów OH⁻, czyli pH ≈ 12,3.
Wynik zakłada pełną dysocjację i temperaturę 25°C. Dla słabych kwasów, np. octowego, trzeba uwzględnić stałą dysocjacji, więc ten tryb się do nich nie nadaje.
Mg na ml i ppm — przeliczanie stężeń
Pytania typu „ile mg znajduje się w 1 ml” pojawiają się w kontekście leków, suplementów i chemii basenowej. Kalkulator przelicza stężenie w mg/ml na inne jednostki. Samej masy nie da się zamienić na objętość bez znajomości stężenia.
Dla stężenia 5 mg/ml wynik wynosi:
| Jednostka | Wartość |
|---|---|
| g/l | 5 |
| % (m/V) | 0,5% |
| ppm (dla wody) | 5000 |
| mg w łyżeczce o pojemności 5 ml | 25 mg |
Zasada: 1 mg/ml = 1 g/l = 0,1 g/100 ml, czyli 1 mg/ml = 0,1%. Wartość w ppm zakłada roztwór o gęstości zbliżonej do gęstości wody, gdzie 1 ml waży około 1 g. Procent m/V to nie to samo co procent masowy, choć w rozcieńczonych roztworach wodnych wartości są zbliżone.
Kalkulator stężenia nie zastępuje lekarza ani farmaceuty. Przy lekach zawsze trzymaj się ulotki i zaleconej dawki.
Gęstość i chemia na maturze
Gęstość to stosunek masy do objętości: ρ = m / V. Dla wartości 270 g i 100 ml wynik wynosi 2,7 g/cm³, czyli 2700 kg/m³, tyle co aluminium. W tym trybie pole „Masa substancji” oznacza masę ciała, a 1 ml = 1 cm³.
Na egzaminie. Według podstawy programowej dla liceum (Dz.U. 2024 poz. 1019) uczeń wykonuje obliczenia z użyciem stężenia procentowego i molowego oraz rozpuszczalności, a także sporządza roztwory o podanym stężeniu. Zgodnie z komunikatem dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. o przyborach na egzaminy w 2027 r. na maturze z chemii obowiązkowy jest kalkulator naukowy oraz broszura „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne”. Kalkulator naukowy nie może zawierać wzorów ani praw, a kalkulator internetowy, taki jak ten, służy tylko do ćwiczeń.
Najczęstsze pytania
Jak obliczyć stężenie roztworu?
Masę substancji podziel przez masę całego roztworu i pomnóż przez 100%. 20 g substancji w 200 g roztworu daje 10%. Pamiętaj, że masa roztworu to masa substancji plus masa wody.
Jak przeliczyć mg na ml?
Potrzebne jest stężenie. Objętość w ml jest równa masie w mg podzielonej przez stężenie w mg/ml, więc 25 mg substancji w roztworze o stężeniu 5 mg/ml to 5 ml. Kalkulator przelicza stężenie na %, ppm i g/l oraz pokazuje, ile mg znajduje się w 5 ml.
Co oznacza wzór C₁V₁ = C₂V₂?
To zasada rozcieńczania: ilość substancji przed i po dodaniu rozpuszczalnika jest taka sama. Znając trzy z tych wartości, można obliczyć czwartą, zazwyczaj końcową ilość, a na tej podstawie określić ilość wody, jaką należy dodać.
Czy kalkulator liczy masę molową, pH i reakcje chemiczne?
Masę molową liczy ze wzoru sumarycznego, a pH dla mocnych kwasów i zasad. Nie bilansuje natomiast równań reakcji i nie liczy pH słabych kwasów, np. octowego.
Dlaczego przy regule krzyżowej pojawia się błąd?
Stężenie docelowe musi leżeć między stężeniami dwóch mieszanych roztworów, a one muszą się różnić. Nie można uzyskać roztworu 5% poprzez zmieszanie roztworów 10% i 30%. Aby zejść niżej, użyj wody, wpisanej jako roztwór 0%.
Jaka jest różnica między Cp a Cm?
Cp to procentowa zawartość substancji w masie roztworu. Cm to liczba moli w 1 dm³ roztworu. Aby przeliczyć jedną wartość na drugą, potrzebna jest masa molowa oraz gęstość roztworu.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019) — chemia: roztwory
- CKE: Komunikat dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. o materiałach i przyborach pomocniczych na egzaminie ósmoklasisty i maturze w 2027 r. — kalkulator naukowy na maturze z chemii
- BIPM: The International System of Units (broszura SI), wyd. 9 — mol i liczność materii
Ostatnia aktualizacja: 1 listopada 2026