Kalkulator całek
Wynik
- Funkcja pierwotna F(x)
- sin(x) − x·cos(x) + C
Obliczenia krok po kroku
- Funkcja pierwotna: F(x) = ∫ x·sin(x) dx = sin(x) − x·cos(x)
- • Całkowanie przez części: u = x, dv = sin(x)dx → ∫u dv = uv − ∫v du
- • du = dx, v = ∫sin(x) dx = −cos(x)
- • ∫x·sin(x) dx = (−x·cos(x)) − ∫(−cos(x)) dx
- Wzór Newtona–Leibniza: ∫ₐᵇ f = F(b) − F(a) = F(3,141593) − F(0) = 3,14159265 − 0 = π
- Kontrola numeryczna (Simpson): 3,1415926536
- Całka oznaczona to pole „ze znakiem”: części pod osią OX liczą się ujemnie. Wynik numeryczny ma dokładność ok. 10 cyfr znaczących.
Kalkulator całek oblicza całki nieoznaczone (pierwotne) oraz całki oznaczone, niewłaściwe i podwójne. W przypadku całek nieoznaczonych wykorzystuje tabelę całek podstawowych, metodę podstawiania, całkowanie przez części oraz ułamki proste, a także pokazuje zastosowaną metodę. Całki oznaczone są obliczane dokładnie za pomocą wzoru Newtona–Leibniza, gdy funkcja pierwotna jest znana, a numerycznie, gdy nie jest — do każdego wyniku dołączony jest wykres pola pod krzywą.
Jak korzystać z kalkulatora całek
- Rodzaj całki — wybierz całkę nieoznaczoną (∫f dx, wynikiem jest funkcja + C), całkę oznaczoną (∫ od a do b, wynikiem jest liczba) lub całkę podwójną (∬ f dx dy nad prostokątem).
- Funkcja podcałkowa — wpisz funkcję, używając standardowego zapisu: ^ dla potęg (x^2), * dla mnożenia (x*sin(x); działa również 3x), funkcje sin, cos, tg, ln, log, sqrt, arctg oraz e^x. Argumenty funkcji umieść w nawiasach: sin(3x), e^(2x).
- Granice a i b (całki oznaczone i podwójne) — liczby, wyrażenia takie jak pi/2 lub 2*pi, a także -inf i inf dla całek niewłaściwych.
- Zmienna — domyślnie x. Pozostałe litery w funkcji są traktowane jako stałe.
- W przypadku całki podwójnej należy użyć zmiennych x i y oraz podać przedziały: x od a do b, y od c do d.
Wynik zawiera wartość całki, jej dokładną postać (np. π lub 1/3), o ile można ją rozpoznać, pierwotną F(x), zastosowaną metodę oraz wykres z zaznaczonym polem.
Jak kalkulator liczy całki — metody i wzory
Całki nieoznaczone oblicza się symbolicznie, w następującej kolejności:
- tabela całek podstawowych, np. ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C, ∫sin x dx = −cos x + C, ∫eˣ dx = eˣ + C, ∫1/x dx = ln|x| + C, ∫1/(1 + x²) dx = arctg x + C,
- liniowość — całka sumy jest sumą całek, stałe wychodzą poza całkę,
- podstawienie liniowe t = ax + b, np. ∫cos(3x) dx = sin(3x)/3 + C,
- całkowanie przez części ∫u dv = uv − ∫v du, np. dla x·sin x, x·eˣ, x·ln x,
- ułamki proste dla funkcji wymiernych, np. 1/(x² − 1).
Każdy wynik jest sprawdzany przez różniczkowanie — pochodna pierwotnej musi być równa funkcji podcałkowej. Stała C jest dowolna, więc wynik może różnić się od podanego w podręczniku o stałą (np. ∫2·sin x·cos x dx można zapisać jako sin²x + C lub jako −cos²x + C — różnica między nimi wynosi 1).
Całki oznaczone oblicza się na podstawie wzoru Newtona–Leibniza: ∫ₐᵇ f(x) dx = F(b) − F(a). Kalkulator oblicza również każdą całkę numerycznie (adaptacyjna metoda Simpsona) i porównuje oba wyniki. Jeśli nie są one zgodne — na przykład dlatego, że funkcja ma nieciągłość w przedziale — wyświetlany jest wynik numeryczny. Wyniki numeryczne są dokładne do około 10 cyfr znaczących.
Całka oznaczona — przykład: x·sin x od 0 do π
Wartości domyślne: całka oznaczona, f(x) = x·sin(x), a = 0, b = π.
- Pierwotną oblicza się przez części: u = x, dv = sin x dx, więc du = dx, a v = −cos x.
- ∫x·sin x dx = −x·cos x + ∫cos x dx = sin x − x·cos x + C.
- Wzór Newtona–Leibniza: F(π) − F(0) = (sin π − π·cos π) − (sin 0 − 0) = (0 + π) − 0 = π.
- Sprawdzenie numeryczne (metoda Simpsona): 3,1415926536.
Wynik: ∫₀^π x·sin x dx = π ≈ 3,1415926536. Wykres pokazuje zacieniowane pole pod krzywą od 0 do π — całe leży nad osią x, więc całka jest równa polu geometrycznemu.
Kalkulator całek nieoznaczonych — przykłady
| Funkcja podcałkowa | Wynik | Metoda |
|---|---|---|
| x² + 3x − 1 | x³/3 + 3x²/2 − x + C | całkowanie wyraz po wyrazie |
| cos(3x) | sin(3x)/3 + C | podstawienie liniowe t = 3x |
| x·sin x | sin x − x·cos x + C | całkowanie przez części |
| x·ln x | x²·ln x/2 − x²/4 + C | całkowanie przez części, u = ln x |
| 1/(x² − 1) | ln | x − 1 |
Niektóre funkcje nie mają pierwotnej elementarnej — ich całki nie da się zapisać za pomocą potęg, pierwiastków, funkcji wykładniczych, logarytmów i funkcji trygonometrycznych. Przykładami są e^(x²), e^(−x²), sin(x)/x oraz 1/ln x. W przypadku takich funkcji kalkulator informuje, że nie znalazł pierwotnej, ale ich całki oznaczone można nadal obliczyć numerycznie, np. ∫₀¹ e^(x²) dx ≈ 1,4626517459 oraz ∫₀^π sin(x)/x dx ≈ 1,851937052.
Kalkulator całek oznaczonych — pole i całki niewłaściwe
Całka oznaczona to pole ze znakiem: części wykresu powyżej osi x liczą się jako dodatnie, a części poniżej niej jako ujemne. Dlatego ∫₀^2π sin x dx = −cos 2π + cos 0 = 0 — dodatnia i ujemna połowa fali sinusoidalnej znoszą się nawzajem. Aby otrzymać pole geometryczne, podziel przedział w miejscach zerowych funkcji i zsumować wartości bezwzględne całek (w tym przypadku 2 + 2 = 4).
Całki niewłaściwe mają nieskończoną granicę całkowania albo funkcję nieograniczoną na końcu przedziału. Jako granicę wpisz inf lub -inf. Gdy kalkulator zna funkcję pierwotną, liczy jej granicę w nieskończoności i podaje wartość dokładną; w przeciwnym razie podstawia x = t/(1 − t) i całkuje numerycznie:
- ∫₀^∞ e^(−x) dx = 1,
- ∫ od −∞ do ∞ z 1/(1 + x²) dx = π ≈ 3,1415926536, bo arctg x dąży do ±π/2.
Jeśli całka jest rozbieżna (np. ∫₁^∞ 1/x dx), kalkulator informuje, że jest ona rozbieżna lub nie jest całkowalna na danym przedziale.
Kalkulator całek podwójnych
Całka podwójna ∬ f(x, y) dx dy nad prostokątem [a; b] × [c; d] jest obliczana jako całka iterowana (twierdzenie Fubiniego): najpierw całka wewnętrzna względem x, a następnie całka zewnętrzna względem y. Obie są obliczane numerycznie.
Przykład: ∬ x·y dx dy nad [0; 1] × [0; 2]:
- całka wewnętrzna: ∫₀¹ x·y dx = y/2,
- całka zewnętrzna: ∫₀² y/2 dy = 1.
Kalkulator obsługuje wyłącznie obszary o stałych granicach (prostokąty). W przypadku obszarów ograniczonych krzywymi (np. y od 0 do x) albo we współrzędnych biegunowych trzeba ręcznie zmienić kolejność całkowania lub podzielić obszar na prostokąty. Wynik całki podwójnej jest dokładny do około 8 cyfr.
Całki w szkole i na studiach — kalkulator dla studentów
Całek nie ma w podstawie programowej liceum i technikum. Matematyka w zakresie rozszerzonym kończy się na granicach i pochodnych funkcji oraz ich zastosowaniu w zadaniach optymalizacyjnych, a broszura CKE „Wybrane wzory matematyczne” do matury zawiera pochodne, ale nie ma w niej całek. Całek uczy się na pierwszym roku studiów — na analizie matematycznej na uniwersytetach i politechnikach.
Dlatego kalkulator ten jest najbardziej przydatny dla studentów: do sprawdzania wyników zadań domowych, weryfikacji funkcji pierwotnej obliczonej ręcznie (jej pochodna musi dać funkcję podcałkową) oraz do obliczania całek oznaczonych, które nie mają funkcji pierwotnej elementarnej. Pochodne policzysz w kalkulatorze pochodnych, a granice — w kalkulatorze granic.
Najczęstsze pytania
Jaka jest różnica między całką oznaczoną a nieoznaczoną?
Całka nieoznaczona to rodzina funkcji (pierwotna + C), których pochodna jest równa funkcji podcałkowej. Całka oznaczona to liczba: pole ze znakiem pod wykresem między a a b, obliczany jako F(b) − F(a).
Dlaczego moja odpowiedź różni się od wyniku kalkulatora?
Funkcje pierwotne mogą różnić się o stałą i mogą być zapisane w różnych równoważnych postaciach, np. ln|x − 1|/2 − ln|x + 1|/2 oraz ½·ln|(x − 1)/(x + 1)|. Oblicz pochodne obu wyników — jeśli są równe, obie odpowiedzi są poprawne.
Dlaczego całka z sin x od 0 do 2π wynosi 0?
W całce oznaczonej obszar poniżej osi x liczy się jako ujemny. Dodatnia połowa sinusoidy (pole 2) i ujemna (−2) się znoszą. Pole geometryczne wynosi 4.
Czy kalkulator obliczy całkę z e^(x²)?
Ta funkcja nie ma pierwotnej elementarnej, więc całki nieoznaczonej nie da się zapisać wzorem. Całkę oznaczoną kalkulator liczy numerycznie: od 0 do 1 wynosi ona około 1,4626517459.
Jak wprowadzić nieskończoność jako granicę?
Wpisz inf dla +∞ i -inf dla −∞. Na przykład całka z e^(−x) od 0 do inf wynosi 1.
Czy kalkulator pokazuje rozwiązanie krok po kroku?
Tak. Podaje metodę (tabela, podstawienie, całkowanie przez części, ułamki proste), funkcję pierwotną, obliczenie ze wzoru Newtona–Leibniza i sprawdzenie numeryczne. Przy całkowaniu przez części rozpisuje u, dv, du i v oraz wzór uv − ∫v du.
Źródła
- MIT OpenCourseWare: 18.01SC Single Variable Calculus — całka oznaczona i jej zastosowania, techniki całkowania
- NIST Digital Library of Mathematical Functions, rozdział 7: funkcja błędu, całki Dawsona i Fresnela (całki z e^(±x²))
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019) — matematyka, dział XIII
- CKE: Wybrane wzory matematyczne na egzamin maturalny z matematyki
Ostatnia aktualizacja: 27 października 2026