Kalkulator wskaźnika de Ritisa (ALT/AST)
Wynik
- Interpretacja AST/ALT
- AST < ALT — typowe dla stłuszczenia wątroby (MASLD), wirusowego zapalenia wątroby, uszkodzenia polekowego
- Stosunek ALT/AST
- 1,25
- APRI< 0,5 mało prawdopodobne włóknienie; > 1,5 istotne włóknienie
- 0,35
| FIB-4 | Znaczenie |
|---|---|
| < 1,3 | niskie ryzyko zaawansowanego włóknienia |
| 1,3–2,67 | strefa pośrednia — elastografia (FibroScan) lub ELF |
| > 2,67 | wysokie ryzyko — konsultacja hepatologiczna |
Obliczenia krok po kroku
- AST/ALT = 32 ÷ 40 = 0,8
- FIB-4 = wiek × AST ÷ (PLT × √ALT) = 50 × 32 ÷ (230 × 6,325) = 1,1
- APRI = (AST ÷ GGN) ÷ PLT × 100 = (32 ÷ 40) ÷ 230 × 100 = 0,35
- Wskaźnik de Ritisa interpretuje się tylko przy podwyższonych aminotransferazach — przy wynikach w normie ma niewielkie znaczenie. FIB-4 wg Sterling i in. (2006) jest zalecany (EASL, PTH) jako pierwszy test oceny włóknienia w stłuszczeniowej chorobie wątroby.
- Kalkulator ma charakter informacyjny; wyniki prób wątrobowych interpretuje lekarz.
Kalkulator wskaźnika de Ritisa dzieli AST przez ALT (oraz ALT przez AST) z wyników prób wątrobowych i wyjaśnia, co może sugerować ten stosunek. Jeśli wprowadzisz również wiek i liczbę płytek krwi, narzędzie obliczy wskaźnik FIB-4 oraz APRI – proste wskaźniki zalecane jako pierwszy krok w ocenie zwłóknienia wątroby, na przykład w przypadku stłuszczenia wątroby. Wynik pomaga w interpretacji wyników badań laboratoryjnych, próby wątrobowe zawsze ocenia lekarz razem z innymi badaniami i badaniem przedmiotowym.
Jak korzystać z kalkulatora wskaźnika de Ritisa i FIB-4
- AST (AspAT) i ALT (AlAT) w U/l – aktywność aminotransferaz na podstawie badania krwi.
- Wiek – wymagany do obliczenia wskaźnika FIB-4.
- Płytki krwi (PLT) w tysiącach na µl (10⁹/l) – z morfologii krwi. Opcjonalne; bez tej wartości kalkulator pokazuje jedynie stosunek AST/ALT.
- Górna granica normy dla AST – z wyniku badania laboratoryjnego (często 35–40 U/l), wymagana do obliczenia wskaźnika APRI.
Wynik przedstawia wskaźnik de Ritisa (AST/ALT) wraz z oceną kolorystyczną i opisem, wskaźnik ALT/AST oraz – jeśli wprowadzono liczbę płytek krwi – wskaźnik FIB-4 wraz z oceną prawdopodobieństwa zaawansowanego zwłóknienia oraz wskaźnik APRI. Tabela wyjaśnia progi wskaźnika FIB-4; w przypadku osób w wieku 65 lat i starszych stosuje się inny dolny próg.
Stosunek AST do ALT – interpretacja wskaźnika de Ritisa
Wskaźnik de Ritisa = AST ÷ ALT
ALT występuje głównie w komórkach wątroby, natomiast AST również w sercu, mięśniach i czerwonych krwinkach. Ich stosunek pomaga w ustaleniu przyczyny uszkodzenia wątroby:
- poniżej 1 (ALT wyższy od AST) – typowe dla stłuszczenia wątroby (MASLD), wirusowego zapalenia wątroby oraz wczesnego etapu uszkodzenia wątroby wywołanego lekami;
- 1 lub więcej – może wskazywać na zaawansowane zwłóknienie lub marskość wątroby, ale także na źródło poza wątrobą (uszkodzenie mięśni po wysiłku fizycznym, serce);
- 2 lub więcej – typowe dla alkoholowej choroby wątroby, zwłaszcza przy podwyższonym poziomie GGTP.
Stosunek ten ma znaczenie diagnostyczne tylko wtedy, gdy poziomy aminotransferaz są podwyższone. Gdy obie wartości są w normie (na przykład AST 20 i ALT 18), stosunek ten ma niewielką wartość diagnostyczną.
Stosunek ALT/AST to po prostu odwrotność – część osób szuka go właśnie w tej postaci; ALT/AST powyżej 1 odpowiada wskaźnikowi de Ritisa poniżej 1.
Stosunek ALT do AST kalkulator – przykład: AST 32 i ALT 40
Wartości domyślne: AST 32 U/l, ALT 40 U/l, wiek 50, liczba płytek krwi 230 tys./µl, górna granica normy dla AST 40 U/l.
- Wskaźnik de Ritisa = 32 ÷ 40 = 0,8 (ALT/AST = 1,25) – poziom AST poniżej poziomu ALT, co jest typowym obrazem stłuszczenia wątroby.
- FIB-4 = 50 × 32 ÷ (230 × √40) = 1600 ÷ (230 × 6,325) = 1,1 – poniżej 1,3: niskie prawdopodobieństwo zaawansowanego zwłóknienia.
- APRI = (32 ÷ 40) ÷ 230 × 100 = 0,35 – poniżej 0,5.
Inne przykłady:
| Dane | de Ritis | FIB-4 | APRI | Interpretacja |
|---|---|---|---|---|
| AST 120, ALT 55, wiek 58, PLT 140 | 2,18 | 6,7 | 2,14 | obraz typowy dla alkoholowej choroby wątroby, wysokie prawdopodobieństwo zaawansowanego zwłóknienia |
| AST 28, ALT 62, wiek 68, PLT 250 | 0,45 | 0,97 | 0,28 | niskie prawdopodobieństwo (próg 2,0 od 65. roku życia) |
FIB-4 kalkulator – wskaźnik zwłóknienia wątroby
FIB-4 = wiek × AST ÷ (PLT × √ALT) (Sterling i in., 2006)
Wskaźnik FIB-4 jest zalecany w europejskich wytycznych EASL–EASD–EASO (2024) jako pierwsze badanie służące do oceny stopnia zwłóknienia u osób ze stłuszczeniem wątroby, cukrzycą typu 2 lub czynnikami ryzyka metabolicznego:
| FIB-4 | Znaczenie | Kolejny krok |
|---|---|---|
| poniżej 1,3 (poniżej 2,0 od 65. roku życia) | niskie prawdopodobieństwo zaawansowanego zwłóknienia | powtórzyć badanie za 1–3 lata |
| 1,3–2,67 | wynik niejednoznaczny | elastografia (FibroScan) lub test ELF z krwi |
| powyżej 2,67 | wysokie prawdopodobieństwo zaawansowanego zwłóknienia | konsultacja z hepatologiem |
U osób w wieku 65 lat i starszych wskaźnik FIB-4 wzrasta wraz z wiekiem, dlatego dolna granica wynosi 2,0 (McPherson i in., 2017). U osób poniżej 35. roku życia wskaźnik FIB-4 jest mniej wiarygodny.
APRI = (AST ÷ górna granica normy AST) ÷ PLT × 100 (Wai i in., 2003) został opracowany z myślą o wirusowym zapaleniu wątroby typu C: wartość poniżej 0,5 oznacza, że znaczne zwłóknienie jest mało prawdopodobne, a powyżej 1,5 – że jest ono prawdopodobne.
Próby wątrobowe – normy AST i ALT
Górne granice normy zależą od laboratorium i są podane w wyniku – najczęściej wynoszą około 35–40 U/l dla obu enzymów; niektóre laboratoria podają niższe wartości dla kobiet. Najnowsze zalecenia sugerują, że poziom ALT powyżej około 33 U/l u mężczyzn i 25 U/l u kobiet może już wskazywać na uszkodzenie wątroby.
Poziom aminotransferaz może być tymczasowo podwyższony, na przykład po intensywnym wysiłku fizycznym (głównie AST i CK pochodzące z mięśni), po zażyciu niektórych leków i suplementów, po spożyciu alkoholu, w przypadku infekcji oraz chorób mięśni. W przypadku pojedynczego, nieznacznie podwyższonego wyniku badanie zazwyczaj powtarza się po kilku tygodniach.
W interpretacji wyników pomagają inne badania: GGTP i fosfataza alkaliczna (drogi żółciowe, alkohol), bilirubina, albumina, INR (czynność wątroby), liczba płytek krwi, markery wirusowego zapalenia wątroby typu B i C oraz badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej.
Kalkulator prób wątrobowych – badania wątroby w Polsce
Badania ALT, AST, GGTP oraz morfologię krwi można wykonać na skierowanie lekarza POZ w ramach NFZ lub prywatnie w laboratorium.
W programie profilaktycznym „Moje Zdrowie” dla dorosłych (od 5 maja 2025 r., Dz.U. 2025, poz. 584) rozszerzony zestaw badań – zlecany w zależności od wieku, płci i wyników kwestionariusza zdrowotnego – obejmuje ALT, AST i GGTP, a także badanie anty-HCV w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu C. Zestaw podstawowy obejmuje morfologię krwi, więc liczba płytek krwi potrzebna do obliczenia wskaźnika FIB-4 jest zazwyczaj również dostępna.
Stłuszczenie wątroby (MASLD) występuje bardzo często u osób z nadwagą, otyłością, cukrzycą typu 2 i wysokim poziomem trójglicerydów. Jeśli poziom ALT jest podwyższony, warto sprawdzić swoje BMI oraz obwód talii (kalkulator WHR) – utrata 7–10% masy ciała znacząco poprawia stan wątroby.
Najczęstsze pytania
Jaka jest prawidłowa wartość wskaźnika de Ritisa?
U osób zdrowych poziomy AST i ALT są zbliżone, a ich stosunek wynosi około 0,8–1,2. Stosunek ten bierze się pod uwagę wyłącznie w przypadku podwyższonego stężenia aminotransferaz: wartość poniżej 1 wskazuje na stłuszczenie wątroby lub wirusowe zapalenie wątroby, natomiast wartość 2 lub wyższa sugeruje chorobę wątroby związaną z nadużywaniem alkoholu.
Jak obliczyć stosunek AST do ALT?
Należy podzielić wartość AST przez wartość ALT. Przy AST = 32 U/l i ALT = 40 U/l: 32 ÷ 40 = 0,8. Stosunek ALT do AST jest odwrotny: 40 ÷ 32 = 1,25.
Jaki wynik badania FIB-4 uznaje się za prawidłowy?
Wartość poniżej 1,3 (poniżej 2,0 u osób w wieku 65 lat i starszych) oznacza niskie prawdopodobieństwo zaawansowanego zwłóknienia wątroby. Wynik w przedziale 1,3–2,67 jest niejednoznaczny i wymaga wykonania elastografii, natomiast wynik powyżej 2,67 wymaga konsultacji z hepatologiem.
Czy mogę obliczyć FIB-4 bez uwzględnienia płytek krwi?
Nie – wzór uwzględnia wiek, stężenie AST, ALT oraz liczbę płytek krwi. Liczba płytek krwi jest częścią standardowego badania morfologii krwi.
Czy wysoki stosunek AST/ALT zawsze oznacza alkohol?
Nie. AST uwalnia się także z mięśni i serca, więc wysoki wskaźnik może pojawić się po intensywnym wysiłku fizycznym lub urazie mięśni. Zaawansowane zwłóknienie, niezależnie od przyczyny, również powoduje wzrost tego wskaźnika.
Źródła
- Sterling R.K. et al. Development of a simple noninvasive index to predict significant fibrosis in patients with HIV/HCV coinfection. Hepatology 2006;43:1317–1325
- EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). J Hepatol 2024;81:492–542
- McPherson S. et al. Age as a confounding factor for the accurate non-invasive diagnosis of advanced NAFLD fibrosis. Am J Gastroenterol 2017;112:740–751
- Wai C.T. et al. A simple noninvasive index can predict both significant fibrosis and cirrhosis in patients with chronic hepatitis C. Hepatology 2003;38:518–526
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2025 r. – program „Moje Zdrowie” (Dz.U. 2025 poz. 584)
Ostatnia aktualizacja: 27 października 2026