Kalkulator ryzyka wad genetycznych (przezierność karkowa)
Wynik
- Ryzyko w procentach
- 0,143%
- Ryzyko „1 na …”
- 697
| Wiek matki | Ryzyko 1 : … | % |
|---|---|---|
| 20 | 1 478 | 0,07 |
| 25 | 1 341 | 0,07 |
| 30 | 940 | 0,11 |
| 32 ◀ | 697 | 0,14 |
| 34 | 457 | 0,22 |
| 35 | 354 | 0,28 |
| 36 | 268 | 0,37 |
| 37 | 200 | 0,5 |
| 38 | 149 | 0,67 |
| 39 | 112 | 0,89 |
| 40 | 86 | 1,16 |
| 42 | 55 | 1,82 |
| 44 | 40 | 2,5 |
| 45 | 36 | 2,81 |
Obliczenia krok po kroku
- p = 1 / (1 + exp(7,330 − 4,211 / (1 + exp(−0,282 × (32 − 37,23)))))
- p = 0,001434 → 1 : 697
- Kalkulator uproszczony: pokazuje wyłącznie ryzyko wynikające z wieku matki (tło populacyjne). Nie zastępuje testu złożonego (USG 11–13+6 tc + PAPP-A i β-hCG wg algorytmu FMF) ani badań NIPT.
- Ryzyko w I trymestrze jest wyższe niż przy porodzie, bo część ciąż z trisomią kończy się samoistnym poronieniem.
- Program badań prenatalnych NFZ (bez limitu wieku od 5.06.2024) obejmuje USG w 11.–14. i 18.–22. tygodniu oraz wolną β-hCG i PAPP-A z oceną ryzyka — potrzebne jest skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę. NIPT nie jest finansowany przez NFZ (prywatnie około 1800–3000 zł).
Kalkulator ryzyka wad genetycznych pokazuje tło populacyjne – ryzyko zespołu Downa (trisomii 21) wynikające z wieku matki oraz pomaga zrozumieć wynik pomiaru przezierności karkowej (NT) z badania USG w pierwszym trymestrze ciąży. Wprowadź wiek matki w momencie porodu oraz, opcjonalnie, wartości NT i CRL z opisu USG – zobaczysz ryzyko wyrażone jako „1 na …” oraz w procentach, a także tabelę ryzyka w zależności od wieku oraz informację, czy wartość NT znajduje się poniżej 95. centyla, powyżej niego, czy powyżej 99. centyla. Jest to uproszczone narzędzie: pełna ocena ryzyka uwzględnia wiek, NT, wyniki badań krwi oraz inne wskaźniki ultrasonograficzne w certyfikowanym programie komputerowym, tak jak w programie badań prenatalnych NFZ.
Jak korzystać z kalkulatora przezierności karkowej
- Wiek matki w momencie porodu – dopuszczalne są ułamki (np. 35,5). Jeśli znasz tylko swój aktualny wiek, dodaj liczbę miesięcy pozostałych do terminu porodu.
- Przezierność karkowa (NT) – opcjonalnie, w milimetrach, z opisu USG w 11+0–13+6 tygodniu ciąży.
- CRL – długość ciemieniowo-siedzeniowa w dniu badania (45–84 mm), niezbędna do oceny NT.
Głównym wynikiem jest ryzyko zespołu Downa przy urodzeniu wynikające wyłącznie z wieku, podane jako „1 na …” oraz w procentach. Jeśli wprowadzono wartość NT, wyświetli się również ocena orientacyjna: poniżej 95. centyla, powyżej 95. centyla lub powyżej 99. centyla dla danej wartości CRL. Tabela zawiera ryzyko związane z wiekiem w przedziale od 20 do 45 lat.
Kalkulator nie łączy wieku i NT w jedną liczbę – takie obliczenie jest poprawne wyłącznie z algorytmem Fetal Medicine Foundation (FMF) i certyfikowanego pomiaru.
Ryzyko zespołu Downa a wiek matki – kalkulator ryzyka trisomii
Ryzyko trisomii 21 rośnie z wiekiem matki, ponieważ częściej dochodzi do błędów w podziale chromosomów w komórkach jajowych. Kalkulator wykorzystuje model autorstwa Morrisa, Muttona i Albermana (J Med Screen 2002), oparty na danych z brytyjskiego rejestru cytogenetycznego zespołu Downa (Anglia i Walia):
p = 1 ÷ (1 + exp(7,330 − 4,211 ÷ (1 + exp(−0,282 × (wiek − 37,23)))))
| Wiek matki | Ryzyko przy urodzeniu | % |
|---|---|---|
| 20 | 1 na 1478 | 0,07 |
| 25 | 1 na 1341 | 0,07 |
| 30 | 1 na 940 | 0,11 |
| 35 | 1 na 354 | 0,28 |
| 38 | 1 na 149 | 0,67 |
| 40 | 1 na 86 | 1,16 |
| 42 | 1 na 55 | 1,82 |
| 45 | 1 na 36 | 2,81 |
Ryzyko w pierwszym trymestrze jest wyższe niż w momencie porodu, ponieważ niektóre ciąże z trisomią kończą się poronieniem. Dlatego wyniki badania USG w 11.–14. tygodniu mogą podawać inne „ryzyko z wieku” – program FMF używa ryzyka dla wieku ciąży w dniu wykonania badania.
Przykład: ryzyko zespołu Downa w wieku 32 lat
Wartości domyślne: matka w wieku 32 lat w momencie porodu, nie podano wartości NT.
- p = 1 ÷ (1 + exp(7,330 − 4,211 ÷ (1 + exp(−0,282 × (32 − 37,23))))) = 0,001434
- Ryzyko = 1 na 697, tj. 0,14% – prawdopodobieństwo urodzenia dziecka bez trisomii 21 wynosi 99,86%.
Dla porównania: w wieku 35 lat ryzyko wynosi 1 na 354 (0,28%), a w wieku 40 lat 1 na 86 (1,16%).
Z wynikiem NT (wiek 32 lata, CRL 60 mm):
- NT 2,4 mm → powyżej 95. centyla dla CRL 60 mm (około 2,3 mm) – wynik należy interpretować łącznie z wynikami badań krwi w teście złożonym,
- NT 3,6 mm → powyżej 99. centyla (3,5 mm) – wskazanie do konsultacji genetycznej i dalszej diagnostyki niezależnie od pozostałych wyników.
Przykład ten pokazuje, że sam wiek jest słabym narzędziem przesiewowym: większość dzieci z zespołem Downa rodzi się u matek poniżej 35. roku życia, ponieważ w tej grupie wiekowej występuje znacznie więcej ciąż.
Normy przezierności karkowej – NT a CRL
Przezierność karkowa to wypełniona płynem przestrzeń pod skórą na karku płodu, mierzona między 11+0 a 13+6 tygodniem przy CRL 45–84 mm. Jej grubość rośnie wraz z CRL:
| CRL | 95. centyl NT (w przybliżeniu) |
|---|---|
| 45 mm | 2,1 mm |
| 60 mm | 2,3 mm |
| 84 mm | 2,7 mm |
99. centyl wynosi około 3,5 mm niezależnie od wartości CRL. Wartość NT wynosząca 3,5 mm lub więcej zwiększa ryzyko wystąpienia nieprawidłowości chromosomowych, wad serca i niektórych zespołów genetycznych – w takim przypadku zaleca się konsultację genetyczną, szczegółową echokardiografię płodu oraz rozważenie możliwości wykonania badań inwazyjnych.
Zwiększona wartość NT nie stanowi diagnozy. Większość płodów, u których wartość NT nieznacznie przekracza 95. centyl, jest zdrowa. Pomiar musi być wykonany przez lekarza posiadającego certyfikat FMF i zgodnie ze ścisłymi zasadami (przekrój strzałkowy, odpowiednie powiększenie, neutralne ułożenie główki) – dlatego wartości NT z różnych badań nie zawsze są porównywalne. Kalkulator interpoluje 95. centyl liniowo w zakresie CRL od 45 do 84 mm (Nicolaides, FMF 2004).
Badania prenatalne na NFZ – kto może i co obejmują
Program badań prenatalnych NFZ jest dostępny dla każdej kobiety w ciąży, niezależnie od wieku od czerwca 2024 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 maja 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 767; tekst jednolity rozporządzenia w sprawie programów zdrowotnych: Dz.U. 2026 poz. 1310). Obejmuje on:
- badania biochemiczne między 11. a 14. tygodniem – wolna podjednostka β-hCG i PAPP-A z komputerową oceną ryzyka,
- USG w I trymestrze (11–14 tygodni) oraz w II trymestrze (18–22+6 tygodni), z programem do obliczania ryzyka aneuploidii,
- poradnictwo genetyczne i badania genetyczne oraz amniopunkcję, biopsję trofoblastu lub kordocentezę – dla kobiet z nieprawidłowym wynikiem badania ultrasonograficznego lub biochemicznego, z nieprawidłowością chromosomową w poprzedniej ciąży, ze strukturalną aberracją chromosomową u jednego z rodziców lub z wysokim ryzykiem choroby monogenicznej,
- immunoglobulinę anty-D dla kobiet Rh− po diagnostyce inwazyjnej.
Wymagane jest skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę, zawierające informację o tygodniu ciąży. Standard opieki okołoporodowej zobowiązuje lekarza do poinformowania kobiety o możliwości wykonania badań genetycznych już podczas pierwszej wizyty oraz do uwzględnienia programu badań prenatalnych w planie opieki.
Test złożony czy NIPT – kalkulator ryzyka wad genetycznych a badania
- Test złożony (wiek + NT + wolna β-hCG + PAPP-A, algorytm FMF) – wykrywa około 90% przypadków zespołu Downa przy około 5% wyników fałszywie dodatnich. Bezpłatny w programie badań prenatalnych NFZ.
- NIPT (nieinwazyjne badanie prenatalne z krwi matki, analiza DNA płodu) – możliwe od około 10 tygodnia, wykrywa ponad 99% przypadków trisomii 21 przy bardzo niewielkiej liczbie wyników fałszywie dodatnich. W Polsce nie jest finansowane przez NFZ, a prywatnie kosztuje około 1800–3000 zł.
- Amniopunkcja lub biopsja trofoblastu – jedyne badania, które dają diagnozę, a nie tylko oszacowanie ryzyka; ryzyko poronienia po zabiegu wynosi około 0,1–0,5%.
W praktyce po teście złożonym często stosuje się podejście FMF: w przypadku wysokiego ryzyka (1 na 100 lub wyższego) proponuje się diagnostykę inwazyjną, a w przypadku ryzyka pośredniego (od 1 na 101 do 1 na 1000) można rozważyć wykonanie testu NIPT, a przy niskim ryzyku (poniżej 1 na 1000) zazwyczaj nie są potrzebne żadne dalsze badania. Dodatni wynik NIPT musi zostać potwierdzony badaniem inwazyjnym przed podjęciem jakichkolwiek decyzji.
Wszystkie decyzje dotyczące diagnostyki prenatalnej są podejmowane wspólnie z lekarzem oraz, w razie potrzeby, z genetykiem klinicznym.
Najczęstsze pytania
Jakie jest ryzyko wystąpienia zespołu Downa w wieku 35 lat?
Około 1 na 354 przy urodzeniu (0,28%), zgodnie z modelem Morrisa. W wieku 40 lat ryzyko wynosi około 1 na 86.
Jaka wartość przezierności karkowej jest w normie?
Zależy to od CRL: 95. centyl wynosi około 2,1 mm przy CRL 45 mm i około 2,7 mm przy CRL 84 mm. Przezierność karkowa (NT) 3,5 mm lub więcej (powyżej 99. centyla) stanowi wskazanie do dalszej diagnostyki.
Czy badania prenatalne w ramach NFZ są bezpłatne?
Tak. Od czerwca 2024 r. każda kobieta w ciąży posiadająca skierowanie od lekarza może bezpłatnie wykonać badanie USG w pierwszym i drugim trymestrze ciąży oraz badania PAPP-A i wolnej podjednostki β-hCG, niezależnie od wieku.
Czy NIPT jest refundowany w Polsce?
Nie. NIPT nie jest objęty programem NFZ i prywatnie kosztuje około 1800–3000 zł. NFZ finansuje test złożony oraz, przy wskazaniach, diagnostykę inwazyjną.
Czy zwiększona przezierność karkowa oznacza, że moje dziecko ma zespół Downa?
Nie. Zwiększa to ryzyko, ale większość płodów z NT nieznacznie powyżej 95. centyla jest zdrowa. Diagnozę można postawić wyłącznie na podstawie inwazyjnych badań genetycznych.
Źródła
- Morris J.K., Mutton D.E., Alberman E., Revised estimates of the maternal age specific live birth prevalence of Down’s syndrome, J Med Screen 2002;9:2–6
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych – tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 1310), lp. 4 „Program badań prenatalnych”
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 maja 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz.U. 2024 poz. 767)
- Nicolaides K.H., The 11–13+6 weeks scan, Fetal Medicine Foundation, Londyn 2004
Ostatnia aktualizacja: 2 listopada 2026